جمعه دوازدهم شهریور ماه به ابتکار انجمن دوستی دزفول با کشورها و با همکاری انجمن دزپارس و شهرداری دزفول سمیناری با موضوع  مهاجرت لهستانی ها در جنگ دوم جهانی به ایران و بررسی اشتراکات فرهنگی این دو کشور برگزار شد . این همایش در سالن ارشاد اسلامی دزفول و با حضور فرماندار، رئیس اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی، برخی اعضای شورای شهر و اعضای موسسه دزفول شناسی و فعالان فرهنگی برپا شد.

به گزارش خبرنگار روناش، ابتدا مدیر انجمن دوستی دزفول با کشورها ، در باره اهداف  این انجمن توضیحاتی داد. علیرضا قادرپناه  دوستی بین ملت ها را نشان از  رشد و بالندگی آنها دانست  و  در ادامه پیام تقدیر دکتر سید حسین موسوی ، رئیس انجمن های دوستی ایران با سایر کشورها همچنین پیام دکتر سید رضا سیدان نائب رئیس انجمن را به مردم و مسئولین دزفول ابلاغ  کرد در این پیام ، از  تلاش فرهنگی مردم و مسئولین  دزفول قدردانی شد و برگزاری این برنامه ها را نشان همدلی و صلح طلبی مردم این دیار تلقی کردند .

وی اعلام کرد به مناسبت هفتاد و پنجمین سالگرد اشغال ایران توسط متفقین  و حضور تعدای از اسرای لهستانی در ایران  – و در خوزستان –  در صدد هستیم زمینه خواهر خواندگی دزفول را با یکی از شهرهای لهستان فراهم کنیم تا بدین وسیله پیام صلح و دوستی مردم این سرزمین را به گوش جهانیان برسانیم .

گفتنی است انجمن دوستی دزفول با سایر ملل دی ماه ۹۴ با مدیریت علیرضا قادرپناه در دزفول تاسیس شد . این انجمن در صدد است با رایزنی و همفکری با مسئولین  دزفول و برپایی همایش های دوستی با سایر ملل ، علاوه بر  توسعه روابط فرهنگی ، زمینه رشد اقتصادی  و گردشگری را هم فراهم کند .

دزفول از حوزه های تمدنی استان خوزستان است

فرماندار دزفول در سخنانی سابقه تاریخی و فرهنگی دزفول را  ارزشمند خواند . حبیب الله آصفی افزود: روستاهای گردشگری ، رودخانه دز  و سایر  جاذبه های دزفول ، صنایع دستی ، موسیقی و آیین های مذهبی همه ویژگی های منحصر به فردی هستند که باید معرفی شوند . همچنین  رشادت های مردم دزفول در دوران مقدس ، در مجموع به این شهر موقعیتی ویژه  بخشیده است . وی خاطرنشان کرد این شهر از حوزه های  مهم تمدنی خوزستان محسوب می شود که تاریخی  افتخارآمیز دارد و پتانسیل های لازم را برای رشد اقتصادی و سرمایه گذاری داراست . توسعه و پیشرفت دزفول  همتی جمعی ، برنامه ریزی منسجم و همدلی  مردم را  طلب می کند .

جنگ جهانی دوم و عواقب آن در ایران  

کارشناس مهمان این برنامه دکتر  همایون حاتمی ، استاد تاریخ دانشگاه بود که در زمینه جنگ جهانی  و عوامل ایجاد کننده آن توضیحاتی را ارائه کرد .

وی یادآور شد رنسانس ، انقلاب کبیر فرانسه ، شکست فرانسه از آلمان  رقابت شدید سیاسی بین کشورها برای دستیابی به سرزمین های دیگر ، کشته شدن ولیعهد اتریش و عوامل دیگری  چون رقابت هایی که در اروپا روی داد ، اختلافات بین آلمان انگلستان و اختلافات آلمان و فرانسه ، بخشی از عوامل ابجاد کننده جنگ جهانی دوم بودند.

دکتر حاتمی افزود: نقش شخصیت هایی که زمینه ساز  این جنگ شدند  نیز قابل توجه است ، تندروی های موسولینی در ایتالیا  ، جایگزین شدن استالین در شوروی ،  میتینگهای تند و جسورانه ای که هیتلر در شرایط سخت اقتصادی آلمان بر پا می کرد ، زمینه ساز این جنگ بودند .

این استاد تاریخ خاطرنشان کرد :  ایران در این جنگ خیلی متضرر شد ، در آن زمان صنعت نوپای ایران ، با کمک کارشناسان و متخصصان آلمانی اداره می شد و به دلیل جنگ ، این ارتباط قطع شد و صنایع نوپا در  ایران به حالت رکود ماند . از طرفی متفقین  از  مرزهای  شمال ، غرب و جنوب غرب  وارد ایران شدند  و اوضاع اقتصادی نابه سامان ، احتکار کالاها ، عدم شرایط حمل و نقل کالا به دلیل حضور نیروهای متفقین ، اشغال کارخانه ها یا تغییر کاربری آنها ،  شرایط نامطلوب اقنصادی را در ایران ایجاد کرد .

حاتمی به موقعیت استراتژیک لهستان در آن زمان نیز  اشاره کرد که موجب آوارگی مردم این کشور به کشورهای مختلف از جمله ایران شد .

از انجمن های دوستی حمایت می کنیم

رئیس شورای شهر دزفول ضمن تقدیر از  برگزارکنندگان  این همایش ، استقبال و آمادگی مسئولین دزفول را برای ارتباط فرهنگی و تبادل اندیشه با  ملل دیگر اعلام کرد .

عظیم سرافراز تاسیس انجمن دوستی دزفول با کشورها را در  شهرستان دزفول گام موٍثری در جهت  ارتقای فرهنگی و توسعه گردشگری دزفول برشمرد و اظهار امیدواری کرد که با پیگیری مسئولین به زودی تمهیداتی برای خواهرخواندگی دزفول با  شهرهایی از کشورهای دیگر فراهم شود .

مشترکات فرهنگی ایران با لهستان  را بشناسیم

سخنران  ویژه این سمینار دکتر رضا نیک پور ، رئیس انجمن دوستی ایران و لهستان بود . او که  پدر ایرانی و مادر لهستانی دارد ، استاد دانشگاه و فعال حوزه گردشگری است .

نیک پور ضمن ابلاغ پیام تقدیر و صلح و دوستی انجمن های ایران و لهستان به مردم و مسئولین دزفول، یادآور شد: شناخت مردم ایران  از لهستان به جنگ جهانی دوم برمی گردد . در حالی که مردم این دو کشور علیرغم تفاوت مذهب ، زبان و بُعد مسافت ،  اشتراکات های تاریخی و فرهنگی  دارند . بر اساس یافته های تاریخی در حفاری های باستان شناسی لهستان سکه های دوره سامانی پیدا شده است . اولین هیئت  سیاسی که از ایران  وارد اروپا می شود ، به کشور  لهستان رفته اند . در اسناد و مدارک  قرن ۱۳ میلادی نام پرشیا  ( ایران ) در  مکتوبات لهستان موجود است . در واقع ادبیات ایران از زبان لهستانی وارد اروپا می شود . ترجمه شاهنامه فردوسی و گلستان سعدی  به زبان لهستانی ،  علاقه مندی هنرمندان  لهستان  به فردوسی ، حافظ و عطار همه شواهدی هستند که علاقه مردم لهستان را به  فرهنگ و ادبیات ایران  نشان می دهد . علاوه بر این ها ، اولین بار تاریخ نویسان لهستانی ، تعزیه ایرانی را به عنوان تئاتر ایرانی به اروپائیان معرفی کردند و هر چند لهستانی ها مسلمان نیستند اما صد و هشتاد سال قبل قران را به  زبان لهستانی ترجمه کرده اند .

این کارشناس و فعال فرهنگی با استناد به تاریخ و بر اساس  خاطرات مادر خویش یادآور شد که بخشی از مردم لهستان هنگام جنگ جهانی دوم از روی اجبار به ایران  مهاجرت کرده اند . آنها  از طرثق بندر انزلی وارد ایران می شدند و سپس به تهران ، اصفهان و  شهرهای دیگر  منتقل می شدند و در کمپ های مهاجران مستقر می شدند . در هر صورت  مهاجران شاهد مهمان نوازی و برخوردهای انسانی ایرانیان بوده اند  .

در جنگ جهانی دوم  ایرانیان هر چند از اشغال کشورشان توسط متفقین و از کمبود ها  و نا به سامانی ها ناراضی بودند اما لهستانی هایی مهاجر را  مورد  حمایت خود قرار دادند . بر اساس شواهد تاریخی ، لهستانی هایی که در ایران مستقر شدند. پس از پایان جنگ وقتی به کشور خود برگشتند  و همچنان قدردان  حمایت ایرانی ها  در دوران جنگ جهانی بودند .

اخیرا در پارک یادمان های ورشو ، سنگ بنای یادبودی به زبان فارسی و لهستانی  وجود دارد که مراتب قدردانی مردم لهستان از برخورد خوب و مهمان نوازی ایرانیان در آن ثبت شده است .

نیک پور در زمینه فرهنگ یادآور شد که اکنون در سه دانشگاه لهستان  رشته ادبیات فارسی تا مقطع دکترا تدریس می شود .لهستان در  زمان تحریم های ایران ، همواره حامی این کشور  بوده است .

پرفسور  ماخالسکی که  در زمان جنگ دوم جهانی ، به عنوان یک  مهاجر  در ایران سکونت داشت .در همان زمان سه جلد ایران شناسی را  تالیف  می کند که اکنون  به عنوان مرجع درسی برای دانشجویان ایرانشناسی تدریس می شود  او کتاب خاطراتی هم از حضورش  در  ایران نوشته است . که امیدواریم در آینده به فارسی ترجمه شود .

وی افزود دزفول پتانسیل هایی خوبی برای سرمایه گذاری  در جنوب غربی ایران دارد که می توان با همراهی هیئت های اقتصادی در زمینه صنعت و کشاورزی فعالیت های منسجمی را آغاز کرد .  انجمن های دوستی ایران با سایر کشورها می تواند شرایط تبادل کارگروه های نخصصی را به منظور توسعه روابط اقتصادی و فرهنگی فراهم کند .

موقعیت دزفول در جنگ دوم جهانی

استاد محمد حسین حکمت فر کارشناس تاریخ و فرهنگ  دزفول در باره موقعیت این شهر  در زمان جنگ جهانی دوم به نقل  از پدر خود و بر اساس شواهد تاریخی اظهار داشت  : متفقین  برای ورود به ایران  دو  هدف را دنبال می کردند: جلوگیری از دسترسی آلمان به منابع نفتی  و رساندن آذوقه از طریق راه آهن به شوروری. دزفول نیز به دلیل وجود راه آهن موقعیت ویژه ای داشت .

حکمت فر یادآور شد که در زمان جنگ جهانی دوم ، امریکایی ها ، کمپ نظامی  در مکانی به نام تپه کرمه  که امروزه پایگاه هوایی قرار دارد ، مستقر کردند که در کنار امکانات نظامی ، فروشگاه ، بیمارستان ، کلیسا نیز تاسیس کردند و فرماندهی آن کمپ را کلنل برونینگ بر عهده داشت .  همچنین محلی به نام  کوشک وجود داشت که در کنار آن کارگاهی تاسیس کردند که قطعات ماشین آلات نظامی را که با کشتی از مرز  جنوب ایران می رسید ،  به دزفول می  آوردند  و  در  آن کارگاه با  مونتاژ کردن قطعات ، سلاح و مهمات نظامی ساخته می شد  و از طریق راه آهن به شمال می رساندند تا به شوروی برسد که در جنگ با آلمان مورد استفاده قرار بگیرد .

وی افزود در  زمان جنگ جهانی دوم ،  مردم دزفول  با دو مشکل بزرگ  بیماری تیفوس و قحطی . روبرو بودند . بیماری تیفوس اشخاص زیادی را به کام مرگ فرستاد . با همه اینها در آن شرایط سخت اقتصادی تعدادی از مردم دزفول با کمک متفقین در کارگاه سلاح و مهمات به کار گرفته شدند و از طرفی  مردمان خیرخواهی  هم در دزفول بودند که آذوقه و مایحتاج ضروری را در اختیار همشهریان خود قرار می دادند .

صنعت ورشو سازی در دزفول

در بخش دیگری از برنامه ، رئیس سابق اداره صنایع دستی دزفول ، در باره صنعت ورشو سازی که ماده اولیه آن از لهستان می رسید ، توضیحاتی داد . عبدالرضا حسن پور  خاطر نشان کرد: ورشو آلیاژی مرکب از نیکل ، روی و مس می باشد که صیقلی ، براق و چکش خوارست که در لهستان ، انگلستان و آلمان تولید می شد در آلمان به نقره آلمانی معروف بود  . این محصول از ورشو ( پایتخت لهستان )  به دزفول می رسید و به  همین دلیل  به آن ، ورشو می گفتند . عده ای گمان می کردند که صنعت ورشو سازی از بروجرد به دزفول رسیده است . اما بر اساس منابعی که در دسترس است  دزفول آغازگر ورشو سازی ایران بود و استادکاران بروجرد آثاری از استادان دزفول می خریدند و خودشان روی آن کارهایی انجام می دادند و به فروش می رساندند .

وی افزود  ورشوسازی مهارتی خاص طلب می کند که استادکاران دزفولی این فن را به خوبی انجام می دادند . از سال ۱۳۵۵ که  ورود ورشو به ایران قطع شد ، این صنعت رونق سابق را ندارد . در حال حاضر استاد کاران دزفول به دلیل عدم دسترسی به این آلیاژ ، فقط با تغییر شکل سینی ورشو به ظروف دیگر  ، این صنعت  را زنده نگه داشته اند .

حضور لهستانی ها در خوزستان

مجتبی گهستونی فعال میراث فرهنگی و دبیر انجمن دوستداران میراث فرهنگی خوزستان (تاریانا) در باره حضور لهستانی ها در خوزستان گفت: براساس شواهد تاریخی در سال های جنگ جهانی دوم ۲۵۵۴ لهستانی به ایران مهاجرت کردند . تعدادی از آنها در اهواز و آبادان مستقر شدند . بعدها تعدادی از آنها در کارخانه های ریسندگی و بافندگی اهواز مشغول به کار شدند . بعد از جنگ دوم جهانی ، خروج لهستانی ها به دلایل متعدد از جمله  مشکلات مالی ، اشتغال یا بیماری به کندی صورت می گیرد  و در نهایت تعدادی از آنها در ایران می مانند  و تشکیل خانواده می دهند . بعد از سه سال که مهاجران لهستانی ایران را ترک کردند ، رئیس اتحادیه پناهنده های لهستان در اهواز طی نامه ای مراتب تقدیر خود را از مردم و مسئولین ایرانی ابراز نمود .  در حال حاضر در قبرستان آبادان  پنج لهستانی مدفون هستند  و تعدادی نیز  در قبرستانی در شرق اهواز  که با قبرستان مسیحیان مشترک است ، مدفون هستند . این قبرستان توسط  کلیسای آشوری در حال مرمت است .

وی خاطرنشان کرد که از سفارت لهستان درخواست کردیم که زمینه تبادل گردشگر بین دو کشور فراهم شود .

به گزارش روناش، در پایان این سمینار با حضور فرماندار و رئیس ارشاد اسلامی و سایر فعالان فرهنگی از مهمانان و کارشناسان این همایش تقدیر به عمل آمد و هدایای از هنر خراطی دزفول  به آنان اهدا شد .

گفتنی است مادر دکنر نیک پور (بانو هلن استلماخ)  خاطرات خود را در زمان مهاجرت و زندگی در ایران در کتابی جمع آوری کرده است که این کتاب به دفتر انجمن دوستی در دزفول اهدا شد .

  • فاطمه سادات اشرفی زاده – روناش